Bộ Chống Sét Là Gì? Chức Năng, Phân Loại & Có Cần Lắp Không? [Giải Thích Dễ Hiểu]

Bộ chống sét là thiết bị bảo vệ hệ thống điện và thiết bị điện tử khỏi xung sét lan truyền và quá áp đột ngột. Đây là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ cháy nổ, hỏng hóc bo mạch và gián đoạn hoạt động khi có giông sét. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ bộ chống sét là gì, có bao nhiêu loại, hoạt động ra sao và khi nào cần lắp đặt, để lựa chọn đúng thiết bị và bảo vệ công trình hiệu quả nhất

Bộ chống sét là gì?

Bộ chống sét (thiết bị chống sét lan truyền – SPD) là thiết bị điện được lắp đặt để bảo vệ hệ thống điện và thiết bị điện tử khỏi các đột biến điện áp cao đột ngột do sét đánh hoặc sự cố lưới điện gây ra. Chúng hoạt động bằng cách chuyển hướng dòng điện dư thừa xuống đất, giữ cho điện áp ở mức an toàn.

Nguyên lý hoạt động của bộ chống sét như thế nào?

Nguyên lý hoạt động cơ bản của bộ chống sét bao gồm 3 bước:

• Phát hiện: Khi điện áp tăng vọt vượt mức an toàn (do sét đánh), trở kháng của bộ chống sét giảm xuống mức rất thấp.
• Dẫn truyền: Thiết bị ngay lập tức dẫn dòng điện sét xuống hệ thống tiếp địa (đất).
• Ngắt dòng: Sau khi xả hết xung sét, trở kháng tăng trở lại mức vô cùng lớn để cách ly với đất, đảm bảo dòng điện lưới hoạt động bình thường

Bộ chống sét dùng để làm gì?

Bộ chống sét giúp:

• Bảo vệ thiết bị điện – điện tử khỏi cháy, chập, hỏng bo mạch
• Giảm nguy cơ mất điện đột ngột
• Tăng tuổi thọ hệ thống điện

Bộ chống sét có bao nhiêu loại?

Phổ biến gồm:

• Chống sét lan truyền nguồn điện (SPD)
• Chống sét cho tín hiệu – mạng – internet
• Chống sét Type 1, Type 2, Type 3 theo IEC 61643
• Chống sét cho hệ thống năng lượng mặt trời (PV)

Bộ chống sét có mấy cấp bảo vệ?

Theo tiêu chuẩn IEC 61643 gồm:

• Type 1: Bảo vệ thô, lắp tại tủ điện tổng
• Type 2: Bảo vệ trung gian, lắp tủ phân phối
• Type 3: Bảo vệ tinh, lắp gần thiết bị cuối

Khi nào cần lắp bộ chống sét?

Bạn nên lắp nếu:

• Nhà/khu vực thường có giông sét
• Có nhiều thiết bị điện tử giá trị cao
• Có hệ thống năng lượng mặt trời, camera, mạng
• Công trình yêu cầu an toàn điện cao

Bộ chống sét bảo vệ những thiết bị nào?

Bảo vệ tốt cho:

• Tủ điện, hệ thống chiếu sáng
• Máy tính, tivi, thiết bị điện tử
• Inverter solar, hệ thống camera, mạng Internet
• Máy móc công nghiệp, hệ thống tự động hóa

Bộ chống sét có cần nối đất không?

Bắt buộc phải nối đất. Nếu không có hệ thống tiếp địa đạt chuẩn, SPD sẽ không phát huy hiệu quả và có thể gây nguy hiểm.

Chỉ lắp một bộ chống sét có đủ không?

Không. Hệ thống chuẩn nên gồm nhiều cấp:

• Type 1 tại tủ tổng
• Type 2 tại tủ nhánh
• Type 3 gần thiết bị
  Điều này giúp tạo chuỗi bảo vệ nhiều tầng (Multi-level Protection).

Bộ chống sét chịu được dòng sét bao nhiêu?

Tùy loại:

• Type 1: thường chịu dòng xung 10/350µs, có thể đến 50–100kA
• Type 2: xung 8/20µs, khoảng 50–80kA
• Type 3: bảo vệ nhỏ, cấp cuối 10kA-25kA

Phân biệt chống sét trực tiếp và bộ chống sét?

Đặc điểm	Chống sét trực tiếp (Kim thu sét)	Bộ Chống sét (SPD)
Vị trí lắp	Trên mái nhà, nơi cao nhất	Trong tủ điện tổng hoặc gần thiết bị
Mục đích	Thu tia sét đánh thẳng vào công trình	Chặn xung điện từ sét truyền qua dây dẫn
Cơ chế	Thu sét và dẫn xuống đất qua dây thoát	Cắt lọc xung sét, xả áp dư xuống đất
Bảo vệ	Bảo vệ kết cấu công trình	Bảo vệ thiết bị điện tử bên trong

Các thương hiệu bộ chống sét tốt nhất hiện nay là gì?

Dưới đây là các thương hiệu thiết bị chống sét uy tín và phổ biến nhất trên thị trường:

• LPI (Úc): Chuyên về kim thu sét và dòng cắt lọc sét SF từ 32A-2000A
• Prosurge (Mỹ): Độ bền cao, phổ biến trong dân dụng và công nghiệp.
• Mersen (Pháp): Chuyên dụng cho công nghiệp nặng và điện mặt trời.
• OBO Bettermann (Đức): Nổi tiếng với các giải pháp chống sét toàn diện.

Cách chọn bộ chống sét phù hợp cho gia đình?

Để chọn bộ chống sét lan truyền (SPD) cho gia đình, cần lưu ý 4 thông số chính:

1. Số cực (Poles): Chọn loại 1P+N hoặc 2P cho điện 1 pha; 3P+N hoặc 4P cho điện 3 pha.
2. Dòng xả sét (Imax): Gia đình nên chọn Imax từ 50kA đến 80kA.
3. Điện áp làm việc (Uc): Chọn mức khoảng 320V – 385V để phù hợp lưới điện Việt Nam.
4. Loại (Type): Nên chọn Type 1+2 (T1+2) cho tủ điện phân phối trong nhà.

Sơ đồ đấu nối bộ chống sét lan truyền 1 pha như thế nào?

Cách đấu nối bộ chống sét 1 pha (thường là mắc song song) theo các bước sau:

1. Ngắt nguồn điện: Đảm bảo an toàn tuyệt đối.
2. Đấu dây pha (L) và trung tính (N): Nối từ aptomat tổng vào hai cực đầu vào của bộ chống sét.
3. Đấu dây tiếp địa (PE): Nối cực tiếp địa của bộ chống sét vào thanh đồng tiếp địa hoặc cọc tiếp địa đã đóng xuống đất.
4. Kiểm tra: Đảm bảo dây tiếp địa có điện trở đất < 4Ω để thoát sét hiệu quả.

Khi nào cần thay thế bộ chống sét?

Bạn cần thay thế bộ chống sét khi:

• Cờ báo hiệu chuyển màu: Hầu hết các SPD có cửa sổ hiển thị. Nếu chuyển từ màu Xanh sang Đỏ, thiết bị đã hết khả năng bảo vệ.
• Sau cú sét đánh lớn: Dù đèn chưa báo đỏ, nhưng nếu vừa có sét đánh trực diện mạnh, nên kiểm tra lại bộ chống sét.
• Hư hỏng vật lý: Vỏ bị nứt, cháy sém hoặc có mùi khét.

Có cần kiểm tra và bảo dưỡng bộ chống sét không?

Có. Cần:

• Kiểm tra đèn cảnh báo định kỳ
• Kiểm tra tiếp địa
• Thay khi đã hết khả năng bảo vệ

Lắp bộ chống sét có gây hao điện không?

Không. SPD chỉ hoạt động khi có xung sét hoặc quá áp.

Có cần chống sét cho đường mạng, camera, viễn thông?

Cần. Sét lan truyền không chỉ qua nguồn điện mà còn qua cáp mạng, cáp tín hiệu, gây hỏng modem, camera, switch mạng.

Nhà đã có chống sét kim thu rồi có cần bộ chống sét lan truyền không?

Có.Kim thu chỉ bảo vệ công trình khỏi đánh trực tiếp, SPD bảo vệ sét lan truyền bên trong hệ thống điện.

Bộ chống sét có ngăn 100% sét không?

Không thiết bị nào ngăn 100% sét, nhưng bộ chống sét giảm rủi ro hư hỏng thiết bị đến mức thấp nhất nếu lắp đúng chuẩn.

Bộ chống sét lan truyền khác gì ổn áp?

• Ổn áp: điều chỉnh điện áp dao động
• Bộ chống sét: xử lý quá áp đột ngột & xung sét, ổn áp không làm được

🏁  Bộ chống sét đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ thiết bị điện, đặc biệt tại khu vực thường có giông sét hoặc công trình có nhiều thiết bị giá trị cao. Khi được lắp đúng chuẩn, bộ chống sét giúp giảm thiểu rủi ro hư hỏng, kéo dài tuổi thọ thiết bị và đảm bảo an toàn vận hành. Nếu bạn cần tư vấn loại chống sét phù hợp hoặc giải pháp lắp đặt tối ưu cho nhà ở – nhà xưởng – solar – tòa nhà, hãy liên hệ chuyên gia để được hỗ trợ chính xác nhất.